العلامة المجلسي (مترجم :عطاردى)
31
بحار الأنوار (ج64) (ايمان و كفر) (فارسى)
4 - بغداد بغداد در زمان ابو جعفر منصور دوانيقى به صورت شهرى در آمد و مركز خلافت گرديد ، خليفه در اين جا براى خود قصرهائى ساخت و لشكريان و كارگزاران خود را در اين شهر جاى داد و بعد از اطراف و اكناف جهان اسلام گروهى در اين جا گرد آمدند ، پس از مدتى شهر بغداد بزرگ شد و مركز سياست ، تجارت و علم و فرهنگ گرديد . ورود سرمايههاى بزرگ و فراوان به اين شهر موجب رونق كسب و كار و تجارت گرديد ، صاحبان حرف و صنايع و هنر به اين جا روى آوردند ، علماء و دانشمندان نيز براى نشر آثار و افكار خود به اينجا آمدند . و تشكيل مجالس بحث و تدريس در معارف و علوم رونق يافت و گروهى به اين مجالس جلب شدند . بزرگان و متفكران شيعه نيز به طرف بغداد رهسپار شدند ، آنها از مدينه و كوفه و جاهاى ديگر مهاجرت كردند و در بغداد ساكن شدند و به نشر اخبار و احاديث اهل بيت عليهم السّلام پرداختند و مجالس مناظره و مباحثه در موضوعات مختلف برگزار مىشد و صاحبان فكر و انديشه در آن به گفتگو مشغول بودند . از عصر امام جعفر صادق تا زمان امام حسن عسكرى عليهما السّلام تعداد بىشمارى از علماى شيعه و محدثان اماميه در اينجا سكونت كردند و مجلس املاء حديث ترتيب دادند ، و از آراء و افكار و عقائد شيعيان دفاع نمودند ، مخصوصا مناظرات هشام بن حكم و فضل بن شاذان بسيار مشهور و معروف مىباشند . 5 - خراسان يكى از مراكز مهم شيعه در قرون اوليه هجرى خراسان بود ، بذر تشيع و محبت اهل بيت عليهم السّلام را در خراسان نخست اصحاب و ياران امير المؤمنين عليه السّلام در هنگام خلافت آن حضرت پاشيدند و مردم را با افكار و انديشههاى آن امام آشنا كردند ، و سخنان امام را به مردم خراسان رسانيدند و آنان را شيفته آن جناب